الملا فتح الله الكاشاني

248

تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )

و تبليغ امامى سيم آنكه بعضى قرا كه نافع و حمزه و عاصماند و الجروح را بنصب خوانده‌اند و همچنين العين بالعين تا آخر و غير ايشان برفع همه خوانده‌اند اما نصب جهت عطف است بر لفظ اسم ان و اما رفع به جهت عطف است بر محل اسم آن و قوله * ( وَالْجُرُوحَ قِصاصٌ ) * بمعنى ذات قصاص است و اين نيز از مخصوصاتست چه جرح هر گاه مشتمل بر غرر و خطر باشد قصاص نكنند بلكه انتقال بديه بايد كرد چون هاشمه و منتقله و مأمومه و جائفه بخلاف آنچه در او غرر و خطر نباشد چه حكم قصاص در آن ثابت است چون جارحه و داميه و متلاحمه و سماحقه و در اين مراعات كرده مىشود تساوى در محل و قدر ( طولا و عرضا لا نزولا ) بلكه كافى است صدق اسم در آن و نيز شرط است در آن تساوى در اسلام و حرية چهارم قوله ( فمن تصدق به اى بالقصاص فهو اى التصدق كفارة له اى لذنبه ) و ضمير راجع بمتصدق است زيرا كه او مالك قصاص است و به جهت عود ضمير به من و نزد بعضى راجع است بمتصدق عليه زيرا كه عفو قائم مقام اخذ حق است از او و اين وجه ضعيف است اما اولا به جهت آنكه خلاف ظاهر است و اما ثانيا به جهت آنكه نوعى از تأكيد است و تأسيس بهتر از توكيد است و اما ثالثا زيرا كه اگر چنين باشد كفاره بر قاتل واجب نگردد به جهت عفو و لازم باطل است پس ملزوم نيز مثل آن باشد و ملازمه ظاهر است و بدانكه مذهب ما بطلان احباط و تكفير است به جهت قيام ادله بر اين هم چنان كه در علم كلام مقرر شده و حينئذ واجب است كه آن چيزى كه وارد شده است از تكفير سيئات بحسنات هم چنان كه اينجا و همچون قول حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله كه فرمود الصلوات الخمس كفارة لما بينهن من الذنوب و قول امير المؤمنين عليه السّلام كه الحج و العمرة تدحضان الذنب و غير آن از اخبار وارده در اين حمل كنند بر آنكه حق تعالى تفضل نمايد بر فاعل حسنه باسقاط عقاب بر سيئات او به جهت عظم محل اين حسنه و همچنين تأويل آيه إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ بر اين وجه است كه حق تعالى تفضل نمايد بر مجتنب كبيره بعفو از صغاير او به جهت عظم محل او باجتناب كباير انتهى كلامه و در تفسير مجمع آورده كه ضمير كفارة له راجع است بمتصدق كه مجروح است يا ولى الدم و اينقول اكثر مفسرانست و نزد بعضى آن است كه ( فمن عفى فهو مغفرة له عند اللَّه و ثواب عظيم ) و اينقول منقول است از ابن عمر و ابن عباس بروايت عطا و حسن و شعبى و مرويست از ابى عبد اللَّه صلوات اللَّه عليه كه معناه يكفر عنه من ذنوبه به قدر ما عفى عنه من جراح او غيره و از عباد بن صامت روايت است كه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه من تصدق بشيء من جسده كفر اللَّه عنه بقدره من ذنوبه هر كه تصدق كند از بدن خود چيزى را حق تعالى آن را كفارهء گناهان او گرداند به قدر آنچه صدقه كرده است